Natuurbegraven is de laatste jaren sterk in opkomst. Het past in de trend van ‘teruggeven aan de natuur’ en rekening houden met het milieu. Het is eigenlijk de oudste en meest natuurlijke manier om je dierbare te begraven. Het graf ligt in een weids natuurgebied of in een bos, met eeuwig rust.

Natuurbegraven voldoet bij uitstek aan de wens voor meer verbinding tussen mens en natuur. Je geeft het lichaam terug aan de natuur, op een mileubewuste manier. De schoonheid van de natuur geeft troost en biedt rust.

In dit artikel lichten we onder meer toe wat natuurbegraven inhoudt, waar dit mogelijk is en wat de verschillen zijn met traditioneel begraven.

Wat houdt natuurbegraven in?
Natuurbegraven is een alternatief voor traditioneel begraven. Het vindt plaats op een natuurbegraafplaats. Dit is een plek waar het behoud of de ontwikkeling van natuur voorop staat. Er gelden ook regels om de natuur te beschermen. Het graf gaat op in de natuur, het is een natuurlijke kringloop.

Door natuurbegraven draag je bij aan het in stand houden van natuur voor de generaties na jou. De begraafplaats belast het milieu zo min mogelijk. Daarom zijn er voorwaarden verbonden aan de kleding die de overledene draagt. Ook de kist of wade moeten aan bepaalde regels voldoen. Het moeten allemaal materialen zijn die makkelijk weer door de natuur kunnen worden opgenomen.

Denk voor kleding aan ongeverfd linnen en katoen, aan zijde, wol, hennep en bamboe. Voor de kist kan dit bijvoorbeeld onbehandeld, massief hout zijn (onze Achterhoekse kist) of een mand van gevlochten bamboe. Elke natuurbegraafplaats heeft hier richtlijnen voor.

De grafrust is eeuwigdurend. Je koopt dus echt een stukje natuur wat bestemd is voor jou. Dit kun je bij leven al doen, dan is je plek gereserveerd. Overigens is het ook mogelijk om na een crematie de asbus te begraven op een natuurbegraafplaats. De asbus moet dan ook van natuurlijk afbreekbaar materiaal zijn gemaakt.

Natuurbegraafplaatsen in Nederland
De meningen verschillen over wanneer een begraafplaats zich ‘natuurbegraafplaats’ mag noemen. Er zijn ook traditionele begraafplaatsen die een stuk hebben gereserveerd voor natuurbegraven. Volgens sommigen zijn dit geen natuurbegraafplaatsen, maar begraafplaatsen in het bos. Een belangrijk criterium hierbij zijn de gedenktekens. Als er gedenktekens worden toegestaan van materialen die niet thuishoren in de natuur, dan mag het volgens deze definitie geen natuurbegraafplaats heten.

De Branchevereniging van Natuurbegraafplaatsen, BRANA, hanteert de volgende definitie:

“Een echte natuurbegraafplaats onderscheidt zich omdat de doelstellingen gericht zijn op verbetering van de natuur. Er heerst eeuwigdurende grafrust en het natuurbeheer wordt uitgevoerd door een gecertificeerd natuurbeheerder. Uiteraard worden er alleen vergankelijke materialen gebruikt en zijn er geen blijvende grafmonumenten. De planologische bestemming van een echte natuurbegraafplaats is natuur én begraafplaats.” (bron)

De natuurbegraafplaatsen die onder deze definitie vallen, vind je met name aan de oostelijke kant van Nederland. Op dit moment zijn er zo’n 25 natuurbegraafplaatsen in het land. In de buurt van Zutphen ligt ​Natuurbegraafplaats Schapenmeer in Vorden.

Een overzicht van alle natuurbegraafplaatsen in Nederland die zijn aangesloten bij BRANA vind je op deze kaart. 

Verschillen begraven en natuurbegraven
Grafrust
Op natuurbegraafplaatsen geldt eeuwige grafrust. Graven worden niet geruimd. Bij een aantal natuurbegraafplaatsen kun je echter ook voor een bepaalde termijn kiezen, bijvoorbeeld tien of vijftig jaar. Op de meeste reguliere begraafplaatsen geldt altijd een bepaalde termijn voor de grafrust, waarna de graven worden geruimd. De termijn voor particuliere graven kan eventueel verlengd worden, daar zijn dan opnieuw kosten aan verbonden.

Gedenktekens
Op een natuurbegraafplaats vind je geen stenen gedenktekens, dat is immers materiaal dat niet opgaat in de natuur. Wat wel is toegestaan als gedenkteken is een houten boomschijf, met inscriptie indien gewenst. Deze blijven lang goed, maar vergaan op den duur en worden weer opgenomen door de natuur. Het graf vind je overigens altijd terug met gps coördinaten.​

In Zutphen en omgeving vind je meerdere begraafplaatsen. Elk met een eigen karakter en sfeer. Er zijn zowel gemeentelijke als particuliere begraafplaatsen. Gemeente Zutphen noemt de begraafplaatsen ‘gedenkparken’ en heeft er drie in eigendom en beheer: De Oude Begraafplaats, De Ooster en Gedenkpark Warnsveld. Een deel van De Oude (of Algemene) Begraafplaats is een rooms-katholiek deel. Dit rooms-katholieke deel wordt door de parochie HH. Twaalf Apostelen onderhouden en beheerd. Het is met een bruggetje verbonden aan het algemene deel. In Zutphen is ook een Joodse begraafplaats die nog steeds in gebruik is. 

In dit blog vind je meer informatie en geschiedenis over elke van deze begraafplaatsen.

Gedenkpark De Oude Begraafplaats in Zutphen
Het algemene gedeelte van de Oude Begraafplaats is gelegen aan de Warnsveldseweg in Zutphen. De begraafplaats werd al in 1829 ontworpen en aangelegd op een voormalig kloosterterrein. Het oudste deel is ingericht volgens de Engelse landschapsstijl op een licht glooiend terrein. Er staan veel grote, oude bomen (Hollandse linden, beuken, paardenkastanjes, eiken, taxussen en ceders) en de begraafplaats is omringd door een gracht. Tussen 1932 en 1940 is de begraafplaats uitgebreid en de gehele begraafplaats is nu een Rijksmonument.

Je loopt de begraafplaats op via een houten poortgebouw. Dit poortgebouw heeft aan de rechterkant een kleine aula en is ook een Rijksmonument. Op de begraafplaats vind je drie monumenten die herinneren aan de Tweede Wereldoorlog. Door de rust en vele natuur is het een mooie plek om te herdenken, dicht bij het centrum van Zutphen.

​Zowel begraven als de bijzetting van een urn zijn mogelijk op de Oude Begraafplaats. Je kunt hier terecht voor een algemeen of een particulier graf, kindergraf, as verstrooien op een strooiveld en een urn bijzetten in een eigen graf.

Adres en website: Gedenkpark de Oude Begraafplaats, Warnsveldseweg 105 , 7204 BC Zutphen. Website de Oude Bedraafplaats.

Rooms-katholieke begraafplaats Zutphen
Het rechter (oostelijke) gedeelte van de hierboven beschreven Oude Begraafplaats is een rooms-katholieke begraafplaats. De twee gedeeltes worden gescheiden door een gracht en zijn sinds 2009 weer met elkaar verbonden door een houten brug. De toegang tot de rooms-katholieke begraafplaats is een stenen toegangspoort, dat ook een Rijksmonument is. Dit gebouw werd in 2008 en 2009 gerestaureerd en tot woning verbouwd. 

De begraafplaats ademt een kalmte en sfeer van rust uit. Het nodigt uit tot een wandeling om even tot jezelf te komen. De parochie HH. Twaalf Apostelen is beheerder van deze begraafplaats. Wanneer je hier je naaste wilt begraven dan zal het contact hierover via hen verlopen. Zowel begraven in een particulier graf als het bijzetten van een asbus zijn mogelijk.

Adres en website: Rooms-katholieke begraafplaats Zutphen, Warnsveldseweg 107 , 7204 BC Zutphen. Meer info op de website van parochie HH. Twaalf Apostelen.

Bloemen na de uitvaart, wat kun je ermee doen? Het is een prachtig gezicht wanneer je dierbare omringd wordt door bloemen, thuis en op de afscheidslocatie. In wezen doen de bloemen maar voor even dienst en dat vinden veel mensen jammer en eigenlijk zonde. Heel duurzaam is het ook niet. Steeds vaker wordt dan ook gevraagd om één enkele bloem mee te nemen naar een afscheid. Deze bloemen komen in vazen te staan of bij de overledene neergelegd. Als er veel bloemen zijn of toch wat grotere bloemstukken, dan zijn er gelukkig manieren om er langer troost te halen. We hebben er een aantal voor je op een rijtje gezet.

Bloemen drogen

Als je bloemen van een uitvaart langer wilt bewaren, dan is drogen een goede mogelijkheid. Kies een van de boeketten of haal een aantal bloemen uit jouw bloemstuk. Je kunt natuurlijk ook een mix maken en uit alle bloemstukken een keuze maken.

Verwijder overtollige bladeren en bind de bloemen in kleine bossen bij elkaar. Hang ze vervolgens op hun te kop te drogen. Doe dit bij voorkeur op een donkere, warme plek zoals de zolder of in een kast. Afhankelijk van de soort bloemen duurt het drogen een tot acht weken. Drogen in een bloemenpers kan natuurlijk ook als je die toevallig hebt staan.
​
Na het drogen kun je het boeket in een vaas zetten en een mooi hoekje maken met een kaarsje, een foto, de rouwkaart, een aandenken. Spuit wat haarlak op de gedroogde bloemen, zo blijven ze langer in vorm en zijn ze minder breekbaar. Wil je creatief aan de slag dan kun je een schilderij maken met de gedroogde blaadjes en bloemetjes. Net wat bij jou past en wat je aanspreekt.

Bloemen na de uitvaart verwerkt in herinneringspapier

Een andere mogelijkheid is het laten maken van ‘herinneringspapier’. De bloemen van de uitvaart worden geconserveerd door ze te verwerken in handgeschept papier. Dit papier kun je vervolgens inlijsten in een verdiepte lijst, in een mooi kastje neerzetten of verdelen onder de nabestaanden. Als een liefdevolle herinnering aan je dierbare. Kijk op de website van Het Inkt Atelier hoe dit in zijn werk gaat. 

Veraarden is een mogelijk nieuwe keuze van lichaamsbestemming. Een natuurlijk alternatief voor begraven en cremeren. Bij veraarden transformeert het lichaam van de overledene tot voedzame aarde. Zo word je na je overlijden deel van de natuurlijke kringloop. Hoewel het nog niet is toegestaan in Nederland, is er een groeiende belangstelling voor. Deze mogelijkheid voor een duurzame lichaamsbestemming wordt dan ook volop onderzocht. We vertellen je er graag meer over.

Hoe werkt veraarden?
Naast de mogelijkheid van begraven, natuurbegraven, cremeren en resomeren, wordt een nieuwe vorm van lichaamsbestemming onderzocht: veraarden. Hierbij transformeert het lichaam tot voedzame aarde via een gecontroleerd proces. Een overledene wordt in een bed gelegd van een organisch mengsel met onder andere hooi en stro, waar zich micro-organismen in bevinden die het lichaam verteren. Veraarden gebeurt bovengronds, in een afgesloten cabine binnen in een gebouw. Zo kunnen de omstandigheden van het veraarden ideaal gehouden worden.
Dit transformatieproces duurt zo'n veertig dagen. Het eindresultaat is voedzame aarde, ook humus of compost genoemd. Daarom wordt deze methode ook wel humaan composteren of humusatie genoemd. Deze aarde is rijk aan allerlei mineralen om bomen mee aan te planten en nieuw leven mee te voeden.

Waar gebeurt veraarden al?
Veraarden is momenteel toegestaan op twee plekken op de wereld: in de Amerikaanse staat Washington en de Duitse deelstaat Sleeswijk-Holstein. In Washington is veraarden sinds 2019 toegestaan, na jaren van onderzoek, crowdfunding en lobby vooraf. In 2021 werd de eerste locatie geopend: Recompose. In Sleeswijk-Holstein heeft het bedrijf Meine Erde in 2022 een eerste locatie geopend.
Of en wanneer veraarden in Nederland mogelijk zal zijn is nog niet duidelijk. De Wet op de Lijkbezorging wordt momenteel geactualiseerd. De ontwikkelingen in Duitsland bieden wellicht perspectief voor een legalisatie hier.

Een bijzondere manier van live muziek bij de afscheidsbijeenkomst is een gezongen levensverhaal of levensloop. Stukjes tekst worden afgewisseld met (fragmenten van) toepasselijke liedjes. Dit wordt live voorgedragen tijdens het afscheid, ondersteund door iemand op piano bijvoorbeeld. Zo ontstaat een heel persoonlijk en warm geheel. 

De mensen van Luizter verzorgen zo’n gezongen levensverhaal. Ook wel ‘Luizterverhaal’ genoemd. Een van hun uitvaartsprekers komt persoonlijk langs om kennis te maken en te luisteren naar de verhalen over je dierbare. Vervolgens zal hij of zij het levensverhaal schrijven en aan jullie voorleggen, net als de gekozen liedfragmenten. Overigens kun je ook kiezen voor een levensverhaal zonder die muziekfragmenten. 
​
Wil je meer weten? Op de website van Luizter vind je meer informatie én een aantal video’s met voorbeelden van een gezongen levensverhaal. Mocht je graag zo’n gezongen levensverhaal voor je eigen dierbare willen op zijn of haar uitvaart, dan helpen wij je natuurlijk om dit te regelen.

Klassieke muziek die live gespeeld wordt is heel passend bij een afscheid. Als je dierbare daar van hield of jullie zelf natuurlijk. Pianomuziek of meerdere instrumenten samen omlijsten de uitvaart op een ingetogen manier. Vaak hebben musici een repertoire waaruit je kunt kiezen, maar ze studeren ook nummers op verzoek in.

Er zijn veel professionele musici die gespecialiseerd zijn in live muziek bij afscheidsbijeenkomsten. Maar hoe vind je ze en hoe weet je of ze goed zijn? Een onderneming die hierbij helpt is ‘Fermate live uitvaartmuziek’. Je legt bij hen je muzikale wensen neer en zij zorgen voor de uitvoering. Alles gaat in goed overleg. Niet alleen klassieke muziek is mogelijk, ook popmuziek.
​
Neem een kijkje op de website van Fermate voor meer informatie over hun werkwijze en mogelijkheden. Wij helpen het je graag regelen als je hier interesse in hebt.

Natuurbegraafplaats Schapenmeer maakt onderdeel uit van natuurgebied het Grote Veld, er staan dan ook geen hekken omheen. Natuurgebied het Grote Veld ligt tussen Vorden, Almen en Lochem. In het voorjaar van 2021 is de natuurbegraafplaats geopend, in een voor iedereen toegankelijk bosgebied van ruim 65 hectare. Je kunt er gerust een kijkje komen nemen en een wandeling over het terrein maken. 
​
Op de begraafplaats wordt veel zorg en aandacht besteed aan het behoud van oorspronkelijke flora en fauna. Vier vaste medewerkers dragen samen met een groep vrijwilligers de zorg voor het gebied. Hun doelstelling is om de kwaliteit van de natuur te verhogen en het open karakter van het gebied te herstellen. Zo komt er ruimte voor eik, beuk en berk en heesters zoals de krent, vlier, en kardinaalsmuts.

Bij natuurbegraven heerst er eeuwige rust op het graf. Het is eigenlijk de oudste en meest natuurlijke manier om iemand te begraven. Het graf gaat op in de natuur en wordt alleen eventueel gemarkeerd door een houten boomschijf met inscriptie. Nabestaanden krijgen de GPS-coördinaten van de locatie van het graf.

Vanwege het natuurbehoud gelden er regels met betrekking tot de kist of mand en de kleding van de overledene. Alles moet makkelijk kunnen worden opgenomen door de natuur. Dit geldt ook voor de urn als je na een crematie de as wilt bijzetten op natuurbegraafplaats Schapenmeer. Verstrooien van de as is alleen mogelijk in een graf, niet op de oppervlakte. Dat verstoort de samenstelling van de humuslaag teveel.
​
Het onderhoud van het graf verzorgt de natuur, daar hoef je eigenlijk niks meer aan te doen. Dat is het hele idee van natuurbegraven. Door een graf te kopen draag je bij aan het behoud, onderhoud en ontwikkeling van dat stukje natuur. Je kunt al bij leven een plekje voor een (urnen)graf komen uitzoeken. Een gereserveerde plek wordt gemarkeerd met een paaltje.